Bayi risk limiti ve açık hesap portalda nasıl takip edilir?

Risk limitinin hangi kalemlerden oluştuğunu, limitin nasıl belirleneceğini, bayiye ve plasiyere hangi finansal bilgilerin gösterileceğini ve limit aşıldığında ne yapılacağını öğrenin.

· Okuma süresi: 5 dk · Bayim+

Bayi satışlarının büyük bölümü açık hesapla yapılır. Bayi bugün malı alır, ödemesini anlaşılan vadede yapar. Bu düzen satışı kolaylaştırır, ama bayinin borcu kontrolsüz büyüdüğünde firmanın alacak riski de büyür. Risk limiti bu riski sınırlamak için kullanılır. Sorunların önemli bir bölümü ise limitin ve bakiyenin ilgili kişilere zamanında görünmemesinden kaynaklanır. Bayi limitine ne kadar yaklaştığını bilmez, plasiyer ziyarete bakiyeyi bilmeden gider, sipariş de sevkiyat aşamasında takılır. Bu yazı risk limitinin neyi ölçtüğünü, nasıl belirlendiğini, kimin hangi bilgiyi görmesi gerektiğini ve limit aşıldığında ne yapılacağını anlatır.

Risk limiti neyi ölçer?

Risk limiti, bir bayi için en fazla ne kadar açık hesap ve vadeli alacak taşıyacağınızı belirleyen üst sınırdır. Bayinin riski yalnız cari bakiyesinden oluşmaz. Birçok muhasebe ve stok programı (ERP) riski birkaç kalemin toplamı olarak izler.

  • Cari hesap bakiyesi, faturalanmış ama henüz ödenmemiş tutarı gösterir.
  • Bayinin kendi çek ve senetleri vadesi gelip ödenene kadar risk taşır.
  • Bayinin müşterilerinden alıp size ciro ettiği çekler de tahsil edilene kadar riskin parçasıdır.
  • Sevk edilmiş ama henüz faturalanmamış irsaliyeler kısa süre içinde borca dönüşür.
  • Onaylanmış ve sevkiyat bekleyen siparişler yakın gelecekteki borcu gösterir.

Bazı firmalar bayiden alınan teminatı da limit hesabına katar. Hangi kalemlerin riske dahil olduğunu kredi politikanızda yazılı olarak belirleyin. Kredi limiti ile risk limitinin firmanızda aynı anlamda kullanılıp kullanılmadığını da netleştirin, çünkü iki kavram birçok firmada farklı içerikle tutulur.

Örnek bir risk hesabı

Bir yapı malzemesi bayisinin risk limitinin 800.000 TL olduğunu varsayalım. Bayinin bugünkü riski aşağıdaki kalemlerden oluşur.

KalemTutar
Cari hesap bakiyesi420.000 TL
Vadesi gelmemiş çek ve senetler180.000 TL
Faturalanmamış irsaliyeler35.000 TL
Onaylanmış, sevk bekleyen siparişler65.000 TL
Toplam risk700.000 TL

Bu bayi limitinin yüzde 87,5'ini kullanmıştır. Yalnız cari bakiyeye bakan biri ise limitin ancak yarısının kullanıldığını düşünür. Bayi bugün 120.000 TL'lik yeni bir sipariş verdiğinde ise toplam risk 820.000 TL'ye çıkar ve limit aşılır.

Limit nasıl belirlenir ve güncellenir?

Limiti bayinin geçmiş ödeme davranışına, satış hacmine ve verdiği teminata göre belirleyin. Yeni bir bayiyle ilk aylarda düşük bir limitle çalışmak, ödeme alışkanlığını görmeden büyük risk almanızı önler. Limiti yılda bir kez belirleyip bırakmak yerine düzenli aralıklarla gözden geçirin.

  • Ödemelerini vadesinde yapan ve hacmi artan bayinin limitini artırmayı değerlendirin.
  • Gecikmeleri artan bayinin limitini düşürün ya da ek teminat isteyin.
  • Mevsimsel işlerde dönem öncesinde geçici limit artışı tanımlayın ve bitiş tarihini kayda geçirin.
  • Limit değişikliklerini kimin hangi gerekçeyle yaptığını kaydedin.

Teminat, limiti belirlerken elinizdeki en somut güvencedir. Banka teminat mektubu, ipotek ya da bayinin verdiği diğer güvenceler limitin üst sınırını belirlemede kullanılabilir. Teminatın geçerlilik tarihini izleyin. Süresi dolan bir teminat mektubu limitin dayanağını ortadan kaldırır ve bu durum uzun süre fark edilmeyebilir.

Bayiye hangi bilgiler gösterilmelidir?

Bayi kendi durumunu gördüğünde ödemesini planlar ve sipariş sırasında sürprizle karşılaşmaz. Bayi portalında aşağıdaki bilgilere yer verin.

  • Güncel cari bakiyeyi ve bu bakiyenin vadesine göre dağılımını gösterin.
  • Vadesi geçmiş tutarı ayrıca belirtin.
  • Açık faturaları ve vadelerini listeleyin.
  • Cari ekstreyi hareket ve vade tarihleriyle birlikte sunun.
  • Bayinin verdiği çek ve senetlerin vadesini ve tahsil durumunu gösterin.
  • Paylaşma kararı verdiyseniz bayinin kredi limitini gösterin.

Bu bilgilerin ERP'deki kayıtla aynı olması şarttır. Portalda ve ERP'de farklı görünen bir bakiye, bayinin bütün rakamlara olan güvenini zedeler.

Vade dağılımı neden önemlidir?

Aynı bakiye iki bayi için çok farklı anlamlar taşıyabilir. Birinci bayinin 300.000 TL'lik borcunun tamamı önümüzdeki ay vadesi gelecek faturalardan oluşur. İkinci bayinin aynı tutardaki borcunun yarısı ise doksan günü aşan gecikmedir. Bakiyeyi vadesi gelmemiş, otuz güne kadar gecikmiş, altmış güne kadar gecikmiş ve daha uzun süre gecikmiş dilimlere ayırmak, hangi bayiyle hangi konuşmayı yapmanız gerektiğini gösterir.

Plasiyer ve yönetici neyi görmelidir?

Plasiyer bayiyi ziyaret etmeden önce risk limitini, toplam borcu ve onay bekleyen siparişlerin tutarını görmelidir. Bu bilgiyle ziyarette yeni siparişi ve tahsilatı aynı masada konuşabilir. Yönetici ise limitine yaklaşan ve vadesi geçen bayileri birlikte izlemelidir. Aşağıdaki tablo rollere göre önerilen bir dağılımı gösterir.

BilgiBayiPlasiyerYönetici
Cari bakiye ve vade dağılımıGörürGörürGörür
Açık faturalar ve ekstreGörürGörürGörür
Risk limitiFirma kararına göreGörürGörür ve değiştirir
Onay bekleyen siparişlerKendi siparişlerini görürGörürGörür ve onaylar
Limit aşımı kararıBilgilendirilirBilgilendirilirKarar verir

Limit aşıldığında ne yapılmalıdır?

Limit aşımında ne olacağı yazılı bir kurala bağlı değilse her durum ayrı bir pazarlığa dönüşür. Kuralı önceden belirleyin ve bayilere duyurun.

  • Limiti aşan siparişi yönetici onayına bağlayın.
  • Belirli bir gecikme süresini geçen bayiden yeni siparişler için ön ödeme isteyin.
  • Sevkiyatı, bayi ödeme yapana ya da teminatını artırana kadar bekletin.
  • Bayiyi limitine yaklaştığında önceden bilgilendirin.
  • Uzun süre ödeme yapmayan bayinin hesabını ERP'de bloke edin ve bu durumun portala da yansımasını sağlayın.

Limit aşımını bayiye kim bildirecekse bunu da önceden belirleyin. Durumu bayiyi en iyi tanıyan kişinin, yani plasiyerin anlatması ilişkiyi korur. Plasiyer bayiye ödeme planını sunduğunda bekleyen siparişin ne zaman sevk edilebileceğini de söyleyebilmelidir.

Bayim+ bu bilgileri nasıl gösterir?

Bayim+ bayinin finansal bilgilerini ERP'den alır. Bayi portalda net bakiyesini ve bu bakiyenin vadesi gelmemiş, 0–30, 31–60, 61–90 ve 90 günü aşan dilimlere dağılımını görür. Açık faturalar, cari ekstre ve bayinin verdiği çek ve senetlerin durumu da aynı bölümde yer alır. Bu raporlar ERP'den anlık olarak okunur. Bayinin kredi limiti tanımlıysa profil sayfasında gösterilir.

Plasiyer, müşteri listesinde her bayinin risk limitini, ERP'deki toplam borcunu, onay bekleyen siparişlerinin tutarını, son sipariş ve son giriş tarihini görür. Hesabı ERP'de kilitlenen ya da bloke edilen bayi portaldan sipariş veremez. Siparişlerin ERP'ye otomatik aktarımı kapalı tutulduğunda her sipariş yönetici onayından sonra aktarılır. Böylece riskli bayilerin siparişleri onay aşamasında incelenebilir. Rollerin hangi bilgiyi gördüğünü kullanım bölümünde bulabilirsiniz.

Nereden başlamalısınız?

  1. Risk hesabına hangi kalemlerin girdiğini muhasebe ekibinizle birlikte yazın.
  2. Bütün bayilerin limitlerini gözden geçirin ve limiti tanımsız bayileri belirleyin.
  3. Limit aşımı kuralınızı yazın ve bayilere duyurun.
  4. Portalda bayinin ve plasiyerin göreceği finansal bilgileri ayrı ayrı belirleyin.
  5. Portaldaki bakiyeyi birkaç bayi için ERP'deki ekstreyle karşılaştırarak doğrulayın.

Bayinin bakiyesi, tahsilat kayıtları düzenli işlendiğinde güncel kalır. Ödemelerin nasıl kayda alınacağını bayi tahsilatı yazısında okuyabilirsiniz.

Bütün yazılar

Alterra ve Ecol ortak ürünüdür